நைட்ரோ சேர்மங்கள் நைட்ரோ (NO₂) தொகுதியைப் பெற்ற சேர்மங்களாகும். இவை அலிஃபாட்டிக் நைட்ரோ சேர்மங்கள் அல்லது நைட்ரோ அல்கேன்கள், அரோமாட்டிக் நைட்ரோ சேர்மங்கள் என்று இரு வகைப் படும். நைட்ரோ மெத்தேன் மற்றும் நைட்ரோ எத்தேன் என்பன அலிஃபாட்டிக் நைட்ரோ சேர்மங்களுக்கு எடுத்துக் காட்டுகளாகும். நைட்ரோ பென்சீன் என்பது அரோமாட்டிக் நைட்ரோ சேர்மத்திற்குச் சான்றாகும். நைட்ரோ சேர்மங்களின் அமைப்பினைப் பின் வருமாறு குறிக்கலாம். நைட்ரோ சேர்மங்களும், நைட்ரஸ் அமில எஸ்ட்ர்களும் ஒரே மூலக் கூறு வாய்ப்பாடு கொண்ட மாற்றியங்கள் (isomer) ஆகும். நைட்ரோ சேர்மங்கள் கீழ்க் காணுமாறு தயாரிக்கப் படுகின்றன. 1. அல்கைல் ஹாலைடுகளை வெள்ளி நைட்ரைட்டுடன் (silver nitrite) சேர்த்து, ஆல்கஹால்–நீர்க் கலவையில் சூடாக்கும் போது, நைட்ரோ சேர்மங்கள் உண்டாகின்றன. Rx + AgNO_2 \rightarrow RNO_2 +Agx இவ்வினையின் போது, சிறிதளவு அல்கைல் நைட்ரைட்டும் உண்டாகிறது. 2. ஹைட்ரோகார்பன்கள் நேரடியாக நைட்ரோ ஏற்றமடையும் போது, நைட்ரோ சேர்மங்கள் உண்டாகின்றன. அலிஃபாட்டிக் ஹைட்ரோ கார்பன்களை நைட்ரிக் அமிலத்துடனோ அல்லது வாயு நிலையிலுள்ள நைட்ரஜன் ஆக்சைடுகளுடனோ வெப்பப் படுத்தும் போது, நைட்ரோ சேர்மங்கள் உண்டாகின்றன. RH + HNO_3 \rightarrow RNO_2 + H_2O அரோமாடிக் ஹைட்ரோ–கார்பன்கள், அடர் நைட்ரிக் அமிலம் மற்றும் அடர் சல்ஃப்யூரிக் அமிலம் கொண்ட கலவையினால் நைட்ரோ தொகுதி ஏற்றத்திற்கு உள்ளாகின்றன. எ–டு: C_6H_6 + HNO_3 \mathrel{\stackrel{\scriptscriptstyle \mathrm{\mathrel{\stackrel{\scriptscriptstyle \mathrm{ \text {அடர} {\longrightarrow{ \scriptscriptstyle H_2SO_4C_6H_5NO_2 + H_2O நிறமற்ற அலிஃபாடிக் நைட்ரோ சேர்மங்கள் இனிய மணம் கொண்டவை. அவை நீரில் கரைவதில்லை. அரோமாட்டிக் வகையைச் சார்ந்த நைட்ரோ சேர்மங்கள், மஞ்சள் நிறங்கொண்ட நீர்மங்கள் அல்லது திண்மங்கள். நைட்ரோ சேர்மங்களை ஒடுக்க வினைப் படுத்தினால், ஓரிணைய அமீன்களாக மாறுகின்றன. RNO_2 + 3H_2 \rightarrow RNH_2 + 2H_2O இவ்வினை உலோகம்–அமிலக் கரைசல் மூலமாகவோ, வினை வேக மாற்றியின் துணை கொண்டு, ஹைட்ரஜன் ஒடுக்கம் செய்யும் போதோ நிகழ்கிறது. துத்தநாகத் துகள்–அம்மோனியம் குளோரைடு கொண்ட ஒடுக்க வினையில் நைட்ரோ சேர்மங்கள் N- அல்கைல் அல்லது N அரைல் ஹைட்ராக்சில் அமீனாக (RNHOH) மாறுகின்றன. அரோமாடிக் நைட்ரோ சேர்மங்கள் அலைன் வகைச் சாயங்கள் பெற அடிப்படை பொருட்களாகப் பயன் படுகின்றன. TNT என்ற நைட்ரோ சேர்மம் வெடி மருந்தாகப் பயன் பட்டு வருகிறது. நைட்ரோசோ சேர்மங்களில் நைட்ரோசோ (-NO) தொகுதி நேரடியாக ஒரு கார்பன் அணுவில் இணைக்கப் பட்டுள்ளது. அலிஃபாட்டிக் நைட்ரோசோ சேர்மங்கள் அரோமாடிக் நைட்ரசோ சேர்மங்கள் என இரு வகை உள்ளன. அலிஃபாடிக் நைட்ரோசோ சேர்மங்கள், நைட்ரசோ அல்கேன்கள் எனப் படுகின்றன. அல்க்கீன்கள் நைட்ரோசைல் குளோரைடு சேர்க்கை வினை (addition reaction) புரிந்து, அலிஃபாட்டிக் நைட்ரசோ சேர்மங்களை உண்டாக்குகின்றன. CH_2 \rightleftharpoons CH_2 + NOCl \rightarrow ClCH_2CH_2NO அமீன்கள் நடு நிலையாக்கப் பட்ட பெர்–அசெட்டிக் அமிலத்தால் ஆக்சிஜனேற்றம் அடைந்து, நைட்ரோசோ சேர்மங்களைக் கொடுக்கின்றன. RNHOH \mathrel{\stackrel{\scriptscriptstyle \mathrm{[O]{\longrightarrow RNO அரோமாட்டிக் நைட்ரசோ சேர்மங்கள் அனிலீனை காரோ அமிலம் (H₂SO₅) கொண்டு ஆக்சிஜனேற்றம் செய்வதால் உண்டாகின்றன. அரைல்ஹைட்ராக்சில் அமீனைப் (RNHOH) பொட்டாசியம் டைக்குரோமேட் சல்ஃப்யூ8க் அமிலம் கலவை கொண்டு, ஆக்சிஜனேற்றம் செய்வதாலும் உண்டாகும். C_6H_5NO_2 \rightarrow C_6H_5NO \rightarrow C_6H_5NHOH \rightarrow C_6H_5NH_2 அரோமாட்டிக் நைட்ரோ சேர்மங்கள் ஹைட்ரஜன் ஏற்றம் (hydrogeration செய்யப் படும் போது, வினை நிகழும் சூழலுக்கு ஏற்பப் பல்வேறு விளை பொருள்களைத் தருகின்றன. அசோபென்சீன் பினைல் ஹைட்ராக்சில் அமீன் அனிலீன் அசாக்கி பென்சீன் —அ. சண்முகசுந்தரம் துணை நூல். I.L.Finar, Organic Chemistry, Vol. I, Sixth Edition, ELCS, London, 1973.