நைட்ரஜன், ஆக்சிஜன் ஆகிய தனிமங்கள் இணைந்த சேர்மங்கள் நைட்ரஜன் ஆக்சைடுகள் ஆகும். நைட்ரஜன் ஆக்சிஜன் வளிமங்களை நேரடியாகக் கலந்தால், அவற்றிடையே வேதி வினை நிகழ்வதில்லை. ஆனால், இத்தனிமங்களைக் கொண்ட சேர்மங்கள் வினை புரியும் போது, அவை இணைகின்றன. நைட்ரஜன், ஆக்சிஜன் ஆகியவை இணைந்த பல வித நைட்ரஜன் ஆக்சைடுகள் பிரித்தெடுக்கப் பட்டுள்ளன; இவற்றால், இவ்விரு தனிமங்களின் அணுக்கள் இணைந்திருக்கும் விகிதம் வெவ்வேறாக உள்ளது. அட்டவணை 1இல் தெளிவாக அறியப் பட்டுள்ள ஐந்து நைட்ரஜன் ஆக்சைடுகளின் இயற்பியல் பண்புகள் சுட்டப் பட்டுள்ளன. அட்டவணை 2இல் அவற்றின் மூலக் கூறு அமைப்பும், கொடுக்கப் பட்டுள்ளது. இதில் மூலக் கூறுகளின் பொதுவான வடிவமைப்பு மட்டும் காட்டப் பட்டுள்ளது. பெரும்பாலானவற்றில் அணுக்கள் N,0 அணுக்கள் சிக்கலான (இரட்டை அல்லது மூன்று) பிணைப்புகளால் இணைக்கப் பட்டுள்ளன. அட்டவணை 1. நைட்ரஜன் ஆக்சைடுகளும் பண்புகளும் மூன்று உயர் நிலை ஆக்சைடுகள் இருப்பதாக அறியப் பட்டுள்ளன. அவை: நைட்ரஜன் டிரைஆக்சைடு (NO₃): இது ஓசோன், டைநைட்ரஜன் டெட்ராக்சைடு அல்லது பெண்டாக்சைடுடன் வினை புரிவதால் உண்டாகிறது. டைநைட்ரஜன் ஹெக்சாச்சைடு (N₂O₆): நைட்ரிக் ஃபுளுரின் வினைப் படுவதால் விளைகிறது (No₄) இது டைநைட்ரஜன் பென்டாக்சைடு, ஆக்சிஜன் வளிமங்களுக்கிடையில் நிகழும் 18 O ஐசோடோப் பரிமாற்ற வினையில் உண்டாகிறது. இவற்றின் பண்புகளைப் பற்றி இன்னும் தெளிவான வரையறை அமையவில்லை. அட்டவணை 2 நைட்ரஜன் ஆக்சைடுகள் <!---- நூலில் முன்பின்னாக அமைந்த படங்கள், அட்டவணையில் சரியாகப் பொருத்தப்பட்டன. ----> நைட்ரஸ் ஆக்சைடு, நைட்ரிக் ஆக்சைடு. நைட்ரஸ் அமிலத்தை உள்ளுறிஞ்சும் போது, மயக்கமூட்டும் வினைகள் உண்டாகின்றன. குறைந்த அளவில் உள்ளுறிஞ்சும் போது, இது அதிக பாதிப்பில்லாத நரம்புத் தளர்ச்சியை ஏற்படுத்துகிறது. இதனாலேயே, சில சமயங்களில் நைட்ரஸ் ஆக்சைடு சிரிப்பூட்டும் வளிமம் எனப் படுகிறது. இது நிறமற்ற, நைட்ரஜன் ஆக்சைடுகளில் குறைந்த வினைத் திறனுடைய நீரில் கரையும் வளிமம். 560°Cஇல் நைட்ரஜன் ஆகிய தனிமங்களாகச் சிதைவடைகிறது. குறைந்த வெப்ப நிலையில் இதன் சம நிலை வினை (1) இல் காட்டப் பட்டுள்ளவாறு முழுதும் இடப் பக்கமாக அமையும். ஆக்சிஜன் அல்லது காற்றுடன் நைட்ரிக் ஆக்சைடு வேகமாக வினை புரிந்து, நைட்ரஜன் டைஆக்சைடை உண்டாக்குகிறது. நைட்ரிக் ஆக்சைடு நிறமற்ற, நீருடன் வினையுறாமல் கரையும் வளிமம். நைட்ரிக் ஆக்சைடு வளிமம் ஒற்றை மூலக் கூறுகளாக உள்ளன. ஒற்றை எலெக்ட்ரானை இது வழங்கியோ, ஏற்றுக் கொண்டோ No+ அல்லது No- அயனிகளை உண்டாக்குகிறது. சிறப்பான நைட்ரோசில் சேர்மங்கள் இவ்வகை அயனிகளைக் கொண்டுள்ளன. டிரை ஆக்சைடு. டை நைட்ரஜன் டைஆக்சைடு திண்ம நிலையில்தான் தூய்மையாக உள்ளது. இதன் பிரிகை வினை (2) நீல நிற நீர்ம நிலையில் பகுதியளவில் நிகழ்கிறது. ஆனால், முழுமையாக ஆவி நிலையில்தான் நடக்கிறது. இது நைட்ரஸ் அமிலத்தின் நீரிலி ஆகும். இந்த ஆக்சைடை (அல்லது சம மோலார் No, No₂ வளிமங்கள்) காரக் கரைசலில் கரைக்கும் போது, நைட்ரைட் அயனி உண்டாகிறது. டைஆக்சைடு, டெட்ராக்சைடு. நைட்ரஜன் டைஆக்சைடு, டைநைட்ரஜன் டெட்ராக்சைடு ஆகியவற்றிற்கு இடையிலான சம நிலை (3) வெப்ப நிலையையும், இயற்பியல் தன்மையையும் பொறுத்துள்ளது. நைட்ரஜன் டை ஆக்சைடு நச்சுத் தன்மையுடைய வளிமம்: டெட்ராக்சைடு நிறமற்றது. நிறமற்ற திண்ம நிலையுடன் காணப் படுவது. பெரும்பாலும் டெட்ராக்சைடு நிலையில்தான் உள்ளது. நீர்ம, வளிம நிலைமைகளில் இருக்கும் போது, டெட்ராக்சைடு சிறிதளவு டை ஆக்சைடைக் கொண்டிருக்கும். எனவே, இதில் 0.1% நைட்ரஜன் டைஆக்சைடு என்னும் குறைந்த அளவில் கலந்திருந்த போதும், நீர்ம டெட்ராக்சைடு பழுப்பு நிறத்தில் காணப் படும். நீர்மத்தின் பழுப்பு நிறம், வெப்ப நிலை உயர்விற்கேற்பச் செறிவுடையதாக மாறுகிறது. 100°Cஇல் 90% என்னும் அளவில், இது டைஆக்சைடாகப் பிரிகையுறுகிறது. 600°Cக்கு மேலும் சிதைவடைந்து, நைட்ரிக் ஆக்சைடு உண்டாகிறது. டைநைட்ரஜன் டெட்ராக்சைடு நீருடன் . எளிதில் வினை புரிந்து, சம மோலார் நைட்ரஸ் மற்றும் நைட்ரிக் அமிலங்களைக் கொடுக்கிறது. வெப்ப நிலை அதிகரிக்கும் போது, நைட்ரஸ் அமிலம் மீண்டும் சிதைவடைந்து, நைட்ரிக் அமிலம், நைட்ரிக் ஆக்சைடு ஆகியன உண்டாகின்றன. இவ்வினைகள் அம்மோனியாவை ‘வினையூக்க ஆக்சிஜனேற்றம்’ செய்து, நைட்ரிக் அமிலம் தயாரிக்கும் முறையில் பயனாகின்றன. டைநைட்ரஜன் டெட்ராக்சைடு ஓர் ஆக்சிஜனேற்றி ஆகும். இது புரோமினைப் போல், ஆக்சிஜனேற்றம் திறனுடையது. காரீய அறை வழி சல்ஃப்யூரிக் அமிலம் தயாரிக்கும் முறையில் இது பயன் படுகிறது. கரிம வேதியியலில் சல்ஃபாக்சைடுகள், பாஸ்ஃபீன் ஆக்சைடுகள் போன்றவற்றின் தயாரிப்பில், டெட்ராக்சைடு சிறந்த ஆக்சிஜனேற்றியாகச் செயலாற்றுகிறது. மேலும், இது ஒரு சிறப்பான நைட்ரோ ஏற்றக் காரணியும் ஆகும். எஸ்ட்டர், ஈதர், கீட்டோன், நைட்ரைல் போன்ற சில எளிய கரைப்பான்களுடன் சேர்ந்து, டெட்ராக்சைடு மூலக் கூறு, கூட்டுச் சேர்மங்களை உண்டாக்குகிறது. நீர்ம டைநைட்ரஜன் டெட்ராக்சைடு தனியாக அல்லது பிற கரிமக் கரைப்பான்க௧ளுடன் கலந்திருக்கும் போது, தன்-அயனியாக்கம் அடைகிறது (5). இது நீரில் நிகழும் சம நிலையை ஒத்தது. (6) சான்றாக, நீர்ம டைநைட்ரஜன் டெட்ராக்சைடு சில உலோகங்களுடன் வினை புரிந்து (எ–டு: கார மற்றும் காரமண் உலோகங்கள், துத்தநாகம், கேட்மியம், பாதரசம்) உலோக நைட்ரேட்டையும், நைட்ரிக் ஆக்சைடையும் உண்டாக்குகிறது. நீர்ம டெட்ராக்சைடு கரைசலை, ஊடக மாகவும், நைட்ரோசில் சேர்மங்களை அமிலங்களாகவும், நைட்ரேட்டுகளை காரங்களாகவும் பயன் படுத்திச் சில சிறப்பான வினை வகைகள் அறியப் பட்டுள்ளன. எனவே, இவ்வூடகம் நீரிலா உலோக நைட்ரேட்டுகள், நைட்ரேட்டோ அணைவுச் சேர்மங்களைத் தயாரிக்கப் பயன் படுகிறது. பென்ட்டாக்சைடு. திண்ம நிலையில் N₂O₅இல் அமைந்திருக்கும் NO_2^+ NO_3^- என்ற அயனி இதன் உயர் உருகு நிலைக்குக் காரணமாக அமைகிறது. சல்ஃப்யூரிக், நைட்ரிக், பாஸ்ஃபோரிக் அமிலங்களிலும், இந்த ஆக்சைடு இதே அயனி அமைப்பைப் பெற்றுள்ளது. திண்ம டைநைட்ரஜன் பென்ட்டாக்சைடு எளிதில் ஆவியாகிறது; கார்பன் டெட்ராகுளோரைடு, குளோரோஃபார்ம் போன்ற குறைந்த மின் கடத்தா மாறிலி (dielectric constant) உடைய கரைப்பான்களிலும் பென்டாக்சைடு வளிம நிலையில் இருக்கும் போது, காணப் படும் மூலக் கூறு அமைப்புகள் உள்ளன. சோடியம் உலோகம், நீர்ம ஆக்சைடுடன் வினை புரிந்து, நைட்ரஜன் டைஆக்சைடையும், சோடியம் நைட்ரேட்டையும் உண்டாக்குகிறது. வளிம டைநைட்ரஜன் பென்ட்டாக்சைடு எளிதில், வினை 7 இல் காட்டியுள்ளவாறு சிதைவடைகிறது. இது ஒரு சிறந்த ஆக்சிஜனேற்றி, நீருடன் வினை புரிந்து, நைட்ரிக் அமிலத்தைக் கொடுக்கிறது. —த. தெய்வீகன் துணை நூல். C. Chambers, And A.K. Holliday, Inorganic Chemistry, Butterworth & Co., London, 1982; Mc Graw–Hill Encyclopaedia of Science and Technology, McGraw-Hill Book Company, Newyork, 1987.